زمان مطالعه :
توپ کوچکی با سرعت از روی میز رد می‌شود، حریف فرصت کمی برای واکنش دارد و هر ضربه می‌تواند نتیجه را عوض کند؛ تنیس روی میز از همین لحظه‌های سریع و هیجان‌انگیز ساخته شده است. اگر تا امروز فقط چند بار راکت به دست گرفته‌اید، شاید بپرسید قوانین سرویس و امتیازگیری چیست و برای شروع به چه تجهیزاتی نیاز دارید. خبر خوب این است که برای یادگیری اصول اولیه، لازم نیست از همان روز اول ضربه‌های حرفه‌ای بزنید یا وسایل گران‌قیمت بخرید. کافی است بازی را درست بشناسید، وضعیت آماده را یاد بگیرید و تمرین را با کنترل توپ آغاز کنید. در ادامه، از قوانین پایه تا روش تمرین و خطاهای رایج را قدم‌به‌قدم مرور می‌کنیم تا بتوانید با خیال راحت اولین بازی‌تان را شروع کنید.
تنیس روی میز چیست و چگونه بازی می‌شود؟
تنیس روی میز ورزشی راکتی است که در آن بازیکنان توپ سبکی را روی میز و از بالای تور به سمت زمین حریف می‌فرستند. بازی می‌تواند بین دو نفر به‌صورت انفرادی یا بین دو تیم دونفره انجام شود. هدف این است که توپ را طوری برگردانید که حریف نتواند ضربه‌ای قانونی به آن بزند و توپ را روی زمین شما فرود بیاورد. هر رالی با سرویس شروع می‌شود و پس از آن بازیکنان به‌نوبت توپ را به زمین یکدیگر می‌فرستند. این ورزش به‌ظاهر ساده، به‌دلیل سرعت توپ و فاصله کم بازیکن‌ها، واکنش سریع و کنترل دقیق می‌خواهد.
یکی از جذابیت‌های این بازی آن است که فقط قدرت دست نتیجه را تعیین نمی‌کند؛ زاویه راکت، زمان‌بندی ضربه، جای‌گیری و حرکت پا هم نقش مهمی دارند. گاهی یک ضربه آرام و دقیق، حریف را بیشتر از ضربه‌ای محکم به دردسر می‌اندازد. در بازی انفرادی، توپ می‌تواند در هر نقطه از نیمه میز حریف فرود بیاید، اما در دونفره بازیکنان باید نوبتی ضربه بزنند و سرویس قوانین ویژه‌ای دارد. تنیس روی میز برای تمرین تفریحی هم مناسب است و برای شروع، لازم نیست از همان ابتدا تکنیک‌های پیشرفته را بلد باشید. ابتدا کنترل توپ و شناخت مسیر رفت‌وبرگشت آن را هدف بگیرید.
تجهیزات لازم برای تنیس روی میز
وسایل اصلی این ورزش شامل میز، تور و پایه‌های آن، راکت و توپ است. اندازه استاندارد میز مسابقه ۲٫۷۴ متر طول و ۱٫۵۲۵ متر عرض دارد و سطح آن ۷۶ سانتی‌متر از زمین بلندتر است؛ تور هم میز را به دو نیمه تقسیم می‌کند. توپ استاندارد مسابقه پلاستیکی و ۴۰ میلی‌متر قطر دارد و معمولاً سفید یا نارنجی است. برای بازی تفریحی، بهتر است توپی را انتخاب کنید که سالم و گرد باشد، چون توپ ترک‌خورده یا تغییرشکل‌داده‌شده مسیر قابل پیش‌بینی ندارد. اگر تازه‌کار هستید، یک راکت مبتدی با کنترل مناسب معمولاً انتخاب منطقی‌تری از مدل‌های بسیار سریع و تخصصی است.
راکت از دسته، صفحه و رویه‌های لاستیکی تشکیل می‌شود و جنس رویه و اسفنج آن بر سرعت، چرخش و کنترل ضربه اثر می‌گذارد. هنگام خرید، راکت را در دست بگیرید و مطمئن شوید دسته‌اش راحت است و مجبور نیستید آن را با فشار زیاد نگه دارید. برای لباس و کفش نیز آزادی حرکت و ایستایی روی سطح سالن را در اولویت قرار دهید؛ کفش سبک با زیره‌ای که روی زمین سالن سر نمی‌خورد، به جابه‌جایی مطمئن‌تر کمک می‌کند. برای آشنایی با معیارهای انتخاب لباس مناسب فعالیت ورزشی، می‌توانید راهنمای لباس ورزشی را هم ببینید. در شروع، تجهیزات ساده اما سالم و متناسب با اندازه دست و پای شما کافی است.
قوانین پایه و نحوه امتیازگیری
در تنیس روی میز، هر گیم معمولاً تا ۱۱ امتیاز ادامه دارد و برای بردن آن باید دست‌کم دو امتیاز از حریف جلو باشید. اگر نتیجه به ۱۰–۱۰ برسد، بازی تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که یکی از بازیکنان دو امتیاز اختلاف ایجاد کند. در حالت عادی، سرویس پس از هر دو امتیاز به بازیکن دیگر می‌رسد؛ اما از ۱۰–۱۰ به بعد، سرویس پس از هر امتیاز عوض می‌شود. مسابقه ممکن است با تعداد فردی از گیم‌ها برگزار شود و بازیکنی برنده مسابقه است که تعداد گیم‌های لازم را ببرد. پیش از شروع، بهتر است مشخص کنید بازی دوستانه‌تان یک گیم است یا چند گیم تا شیوه امتیازشماری برای هر دو نفر روشن باشد.
وقتی توپ پس از سرویس یا ضربه حریف به‌طور قانونی روی زمین شما فرود نیاید، توپ به تور برخورد کند و از آن عبور نکند، یا حریف نتواند ضربه مجاز بزند، امتیاز به شما می‌رسد. برخورد توپ با لبه بالایی میز هنوز توپِ داخل زمین محسوب می‌شود، اما برخورد به سطح کناری میز امتیاز داخل نیست. در بازی دونفره، سرویس باید به‌صورت مورب از نیمه راست زمین سرویس‌زننده به نیمه راست زمین دریافت‌کننده برسد. بعد از سرویس نیز هم‌تیمی‌ها باید به‌ترتیب نوبت ضربه بزنند؛ بنابراین هماهنگی و آگاهی از نوبت در دونفره اهمیت زیادی دارد. دانستن همین چند قاعده، برای دنبال‌کردن بیشتر بازی‌های ابتدایی کافی است.
روش صحیح سرویس زدن
سرویس را با قرار دادن توپ روی کف دست باز و ثابت شروع کنید؛ توپ نباید میان انگشتان پنهان یا با دست پوشانده شود. سپس آن را دست‌کم ۱۶ سانتی‌متر تقریباً عمودی به بالا پرتاب کنید و هنگام پایین آمدن با راکت ضربه بزنید. در لحظه سرویس، توپ باید پشت خط انتهایی میز و بالاتر از سطح بازی باشد و دریافت‌کننده بتواند مسیر آن را ببیند. هنگام سرویس معمولی، توپ ابتدا به زمین خود سرویس‌زننده برخورد می‌کند و بعد از روی تور می‌گذرد و به زمین حریف می‌رسد. در دونفره، علاوه بر این موارد، توپ باید در مسیر مورب بین دو نیمه راست فرود بیاید.
اگر توپ در سرویس قانونی به تور بخورد اما بعد از آن به زمین درستِ حریف برسد، سرویس تکرار می‌شود و معمولاً امتیازی به هیچ‌کدام داده نمی‌شود. اگر توپ به تور برخورد کند و به زمین حریف نرسد، سرویس قانونی نبوده و امتیاز به دریافت‌کننده می‌رسد. برای بهترشدن، چند نوبت فقط پرتاب توپ را تمرین کنید تا ارتفاع و مسیر آن تکرارپذیر شود. بعد، روی نقطه برخورد توپ در زمین خودتان و محل فرود آن در زمین حریف تمرکز کنید و پیش از افزایش سرعت، جهت را کنترل کنید. سرویس قابل‌اعتماد در شروع، از سرویس پیچیده و پرسرعتی که مرتب خطا می‌شود مفیدتر است.
آموزش شروع بازی و ضربه‌های پایه
پیش از ضربه‌زدن در وضعیت آماده قرار بگیرید: پاها را تقریباً به‌اندازه عرض شانه باز کنید، زانوها را کمی خم نگه دارید و وزن را روی پنجه‌ها بیندازید. تنه اندکی رو به جلو باشد تا بتوانید در هر دو جهت حرکت کنید، اما شانه‌ها را منقبض نکنید. راکت را با دستی راحت بگیرید؛ فشار بیش‌ازحد باعث می‌شود مچ و ساعد سفت شوند و کنترل ضربه پایین بیاید. سپس ضربه فورهند را از سمت دست راکت‌دار و بک‌هند را از سمت مقابل با حرکت کوتاه و آرام تمرین کنید. در این مرحله، هدف برگرداندن توپ به میز است، نه زدن ضربه محکم یا غافلگیرکردن حریف.
با یار تمرینی از فاصله نزدیک شروع کنید و توپ را آرام و مستقیم به یکدیگر برگردانید. هر بار سعی کنید پس از ضربه به وضعیت آماده برگردید و برای ضربه بعدی منتظر نمانید که توپ کاملاً نزدیک بدن‌تان شود. برای پیشرفت، تعداد ضربه‌های پیوسته‌ای را که بدون خطا انجام می‌دهید ثبت کنید و در هر نوبت کمی آن را افزایش دهید. تنیس روی میز به هماهنگی چشم و دست وابسته است؛ تمرین‌های منظم به بهبود این مهارت کمک می‌کنند و مطلب هماهنگی عصب و عضله می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره این موضوع در اختیارتان بگذارد. بعد از تثبیت ضربه‌های پایه، جابه‌جایی پا، تغییر جهت و پاسخ به توپ‌های کوتاه و بلند را به تمرین اضافه کنید.
خطاهای رایج در تنیس روی میز
یکی از خطاهای ابتدایی، سرویس‌زدن با توپ پنهان یا پرتابی کوتاه و نامنظم است؛ چنین سرویسی هم کنترل را کم می‌کند و هم ممکن است قانونی نباشد. بازیکن تازه‌کار گاهی توپ را محکم می‌زند، بی‌آنکه به ارتفاع تور یا محل فرود توجه کند و در نتیجه توپ را بیرون می‌فرستد. نگه‌داشتن راکت با فشار زیاد هم آزادی حرکت مچ را محدود می‌کند و اصلاح مسیر ضربه را دشوارتر می‌سازد. ایستادن بیش‌ازحد صاف باعث می‌شود برای حرکت به طرفین دیر واکنش نشان دهید. اگر این موارد را می‌بینید، سرعت بازی را کم کنید و یک یا دو نکته را در هر جلسه به‌طور مشخص تمرین کنید.
در جریان بازی، دست آزاد نباید سطح بازی را لمس کند؛ حرکت‌دادن میز یا برخورد بدن و لباس با تور نیز می‌تواند خطا باشد. البته تماس توپ با لبه بالایی میز با برخورد به کنار میز فرق دارد و باید این دو را از هم تشخیص دهید. پس از هر ضربه، به‌جای تماشای توپ، به وضعیت آماده برگردید تا برای پاسخ بعدی زمان بیشتری داشته باشید. اگر سرویس به تور خورد، نتیجه را با توجه به محل فرود توپ مشخص کنید: رسیدن به زمین صحیح، سرویس تکراری است و نرسیدن به آن، خطا محسوب می‌شود. تمرکز بر کنترل و جای‌گیری معمولاً از زدن ضربه‌های پرفشار و بی‌هدف نتیجه بهتری می‌دهد.
چطور برای پیشرفت در بازی تمرین کنیم؟
یک برنامه ساده و منظم می‌تواند شامل تمرین کوتاه سرویس، فورهند، بک‌هند و جابه‌جایی پا باشد. لازم نیست جلسه اول طولانی یا سنگین باشد؛ بهتر است با تمرینی شروع کنید که بتوانید آن را با کیفیت انجام دهید و در نوبت‌های بعدی به‌تدریج زمان یا دشواری را افزایش دهید. در تمرین سرویس، تعداد توپ‌های واردشده به زمین هدف را بشمارید و محل فرود را هم یادداشت کنید. در رالی، تعداد ضربه‌های پیوسته را ثبت کنید تا بفهمید کنترل توپ‌تان بهتر شده یا نه. این شاخص‌های ساده کمک می‌کنند پیشرفت را بر اساس عملکرد واقعی بسنجید، نه فقط بر اساس احساس همان روز.
وقتی ضربه‌های پایه باثبات شدند، نوبت تمرین جهت‌دهی توپ، تغییر سرعت و استفاده از چرخش است. این مهارت‌ها را یکی‌یکی اضافه کنید؛ اگر هم‌زمان همه‌چیز را تغییر دهید، تشخیص علت خطا سخت‌تر می‌شود. پیش از بازی، چند دقیقه بدن را گرم کنید و مچ، شانه و پاها را با حرکت‌های سبک آماده کنید؛ پس از تمرین نیز به خستگی توجه داشته باشید و بین نوبت‌ها استراحت کافی بگذارید. انتخاب کفش مناسب هم در توقف و حرکت‌های جانبی اهمیت دارد؛ برای شناخت تفاوت کاربرد کفش‌ها می‌توانید مطلب انواع کفش‌های ورزشی را بخوانید. اگر درد غیرمعمول یا ماندگار داشتید، تمرین را متوقف کنید و برای ارزیابی از متخصص کمک بگیرید.
سوالات متداول درباره تنیس روی میز
تنیس روی میز چند امتیاز است؟
هر گیم معمولاً تا ۱۱ امتیاز بازی می‌شود. برای برد باید دست‌کم دو امتیاز از حریف جلو باشید. بنابراین اگر امتیاز به ۱۰–۱۰ برسد، بازی ادامه پیدا می‌کند. بازیکنی که زودتر اختلاف دو امتیازی ایجاد کند، گیم را می‌برد. تعداد گیم‌های مسابقه به قالب رقابت بستگی دارد.
هر چند امتیاز یک‌بار سرویس عوض می‌شود؟
در حالت عادی، سرویس پس از هر دو امتیاز به بازیکن دیگر می‌رسد. این نوبت‌دهی تا رسیدن نتیجه به ۱۰–۱۰ ادامه دارد. از آن امتیاز به بعد، بازیکنان پس از هر امتیاز سرویس را عوض می‌کنند. این قاعده برای رقابت نزدیک، فرصت سرویس‌زدن را متعادل‌تر می‌کند. هنگام بازی دوستانه هم بهتر است همین ترتیب را رعایت کنید.
سرویس قانونی در تنیس روی میز چگونه است؟
توپ باید روی کف دست باز قرار بگیرد و دست‌کم ۱۶ سانتی‌متر تقریباً عمودی به بالا پرتاب شود. در زمان سرویس، توپ باید پشت خط انتهایی و بالاتر از سطح میز باشد. پرتاب باید برای دریافت‌کننده قابل مشاهده بماند. توپ در سرویس معمولی ابتدا به زمین سرویس‌زننده و سپس به زمین حریف برخورد می‌کند. در دونفره، مسیر سرویس باید مورب و بین نیمه‌های راست باشد.
برای شروع تنیس روی میز به چه تجهیزاتی نیاز دارم؟
برای شروع به میز و تور، راکت مناسب سطح مبتدی، توپ سالم و کفش ورزشی مناسب نیاز دارید. انتخاب راکتی با کنترل قابل‌قبول، یادگیری ضربه‌های اولیه را ساده‌تر می‌کند. کفش باید اندازه مناسبی داشته باشد و روی سطح سالن چسبندگی خوبی فراهم کند. اگر فعلاً به میز دسترسی ندارید، گرفتن راکت و تمرین حرکت پا را بدون توپ انجام دهید. بعداً می‌توانید تمرین‌های واقعی را با یک یار یا در سالن شروع کنید.
تنیس روی میز را چطور یاد بگیرم؟
با یادگیری وضعیت آماده و گرفتن راحت راکت شروع کنید. سپس فورهند و بک‌هند را با توپ‌های آرام و ضربه‌های کوتاه تمرین کنید. وقتی توانستید توپ را چند بار پیوسته روی میز نگه دارید، تمرین سرویس را اضافه کنید. بعد از آن، جابه‌جایی پا و پاسخ به توپ‌های کوتاه و بلند را تمرین کنید. بازی‌های کوتاه به شما کمک می‌کنند مهارت‌ها را در موقعیت واقعی به کار ببرید.
در بازی دونفره سرویس چگونه انجام می‌شود؟
در بازی دونفره، سرویس باید از نیمه راست زمین سرویس‌زننده به نیمه راست زمین دریافت‌کننده برسد. مسیر توپ در این حالت مورب است. هر بازیکن تیم نیز باید به‌ترتیب نوبت ضربه بزند. بازیکنان باید پیش از شروع رالی درباره ترتیب ضربه‌زدن خود هماهنگ باشند. رعایت مسیر سرویس و نوبت‌ها، از رایج‌ترین تفاوت‌های بازی دونفره با انفرادی است.
نظر شما چیه؟
ثبت نظر
پربازدیدهای هفته
تخفیفهای ویژه
